05.06.2019, 16:24

Çerkes Adları

Çerkes kültürü ile hasbel kader ilgilenmemden dolayı zaman zaman Çerkes kız yada erkek adları

sorulmakta. Bu yazıma da yaşadığımız garip olaylardan biri ile başlamak istedim.

Yanılmıyorsam 1991 yılıydı, o yaz Kabardey Balkar Cumhuriyetinden iki kız arkadaş Türkiye'ye

gezmeye gelmişlerdi. Birinin adı Maze diğeri de Jane idi. Halamın oğlu Rahmetli Hayrullah

abimin eşi de ikinci çocuğuna hamileydi ve kız çocuk beklemekteydiler. Hala kızlarım

misafirlerden Jane’yi çok sevmiş olmalılar ki doğacak yeğenlerinin isminin Jane olmasını çok

istediler. Hatta Jane yazan künyeler ve kolyeler yazdırıp bu adın olması için uğraştilar. Ama o

acı trafik kazası sonucu halamın oğlu vefat etmiş ve bu üzüntü, dünyaya gelecek minik yavrunun

sevincini unutturmuştu.

Sisli bir İzmit akşamında sendikanın yemeğinden çıkmış, Gölcükteki arkadaşını bırakmak için Gölcük'e gitmişti. Aynı akşam bende Manyas tarafına gidiyordum.

Ubıh dilinin son temsilcisi Tevfik Esenç ile görüşecektim. Acı haber Değirmenboğazı köyüne erken saatte ulaştı. Halamın oğlu ve arabayı kullanan arkadaşı vefat etmişti. Gençecik yaşta iki insanımız

trafik terörünün kurbanı olmuş, geride minik bir erkek çocuk ve henüz dünyaya gelmemiş bir kız

çocuğu ile acılı anneleri ve yakınları kalmıştı. Ateş düştüğü yeri değil her yeri yakmıştı.

Gelinimiz ikinci evladını dünyaya getirdi, sağlıklı minik bir kız çocuğu oldu. Sıra Nüfus

İdaresinden nüfus kağıdının çıkartılmasına gelmişti. Nüfusta “Jane” ismi olmaz dediklerinde

orda olmadığım için annesinin ve halalarının neler hissettiklerini bilemem ama “Dane olurmu

dediklerinde nüfus memuru 'taneye yakın olabilir' diyerek “Dane” ismini kabul etmişti.

Bugün Dane çok iyi bir üniversiteyi başarıyla bitirdikten sonra Türkiyenin ilk yüz şirketi içindeki iş

dünyasının dev kuruluşlarından birinde çalışarak ülkesine faydalı bir evlat olarak hizmet

etmekte. Aile yakın tarihte yaşadığı acı olaydan dolayı nüfus idaresinin saçma kararını

mahkemeye taşımamış olsa da hayat devam etmekte idi. Muhtemel bu tatsız olayında

yaşanmasıyla beraber geleneklerimizde uygulanamayan kısımlar olmuştur; şimdi biraz ana

hatlarıyla bunlardan bahsedelim.

Çerkeslerde ad koyma öncesi ve sonrası bazı gelenekler vardır bunlar sırasıyla şunlardır:

Çocuğun önemi: Çerkeslerde çocuğa büyük önem verilir, ailede çocuk doğması büyük mutluluk

sayılırdı. Daha düğün sırasında kadının doğurganlığı, hamileliği ve doğumunun sağlıklı olması

için törenler yapılırdı. 

Hamilelik: Gelin ilk çocuğun doğumuyla gerçek anlamda “kadınlar sınıfına” girerdi. Herkes

anne adayının sağlığına dikkat etmeye başlardı. Kalbini kıracak söz söylemekten kaçınır,

üzüntüden , dertten korunur, onu korkutacak, üzecek konulardan bahsetmezdi. Ebeler tarafından

anne adayına zarar verecek davranışlardan kaçınması, neleri yememesi gerektiği gibi bir çok

kural uygulanırdı. 

Doğum ve doğum sonrası bir çok tören yapılırdı. Bunlardan bazıları hala yaşatılmalı aslında,

erkek çocuk dünyaya geldiğinde onuruna ağaç dikilirdi. Dede tarafından kurban kestirilerek

kutlama yapılırdı. Baba da ayrı yemek düzenlerdi. Bunların dışında da törenler devam ederdi. İlk

yıkanmanın, saçlarının ve tırnaklarının ilk kez kesilmesinin de kendine özgü törenleri ve şarkıları

vardı.

Ad koyulmasında geçerli olabilecek eğilimler söyle sıralanabilir:

Dini adlar koyma, ünlü, saygın kişilerin adlarını koyma, destanlarda ve söylencelerde geçen

adları koyma.

Coğrafi adları koyma, sevilen hayvan ve bitki adları koyma.

Çocuğa ad koyanın mutlaka ona hediye vermesi gerekir. Mevsim uygunsa çocuk için ağaç

dikilir, hali vakti yerinde olan aileler çocukları için ozanlara (besteciler) ninni besteletirdi.

Çocukla ilgili “ilk dişi çıktığında, ilk adımını attığında (Lheteğevuç) ve bunun gibi törenler

düzenlenirdi.

GelelimÇerkes adlarından örneklere;

Kız adları :

Abidat, Agujan, Aminat, Apeas, Asiyat, Aze, Babuh, Badihan, Beramhan, Bezerhan, Blane, Bzedah, Canserey, Cenethan, Çapse, Çebehan, Dahejan, Dahejey, Dahenağo, Dahenef, Dane, Denef, Dıjin, Dışe, Dijan,Dinemis, Dipse, Farizet, Fij, Gişhan, Guaşe, Guaşedahe, Guaşeney(Goşeney), Gugo, Gujan, Gunda, Gupse, Gupsef, Guşef, Hacihan, Haje, Hakutse, Jade, Jan, Jane, Janset, Janserey, Jansuret, Jenet, Kamset,Kanef, Kanitat, Kantat, Karajan, Kuraşın, Kurine, Laşın, Limehan, Madine, Mafe (Maho), Maridet, Marziyet, Maze, Mezağo, Nahdahe, Nalmes, Naptse, Nedahe, Nefın, Nefıtse, Nefiset, Nuriyet, Pahu, Pıjine, Psedahe, Ridade, Sas, Sasfıj, Sashun, Seteney(Setenay), Sine, Sinejan, Sinemis, Sinerit, Sinef, Sipse,  Surethan, Şabe, Şamhat, Şeps, Şhafıtse,şılehan,Şutse,Tavusar,Tığa,Tığamaf,Tığaneps,Tığatsuk,Tığeps, Tıjın, Tijan, Vos, Voseps, Yaşe, Yehin, Zane, Zareme

Erkek adları:

Abrek, Abat (Abate), Adam, Adelbiy, Admir, Aje, Albek, Albrus (Albuz), Alhas, Ançok, Asfar, Aşamez, Baj,

Barasbiy, Batır, Batmız, Bersis, Berslan, Bırsır, Bislan, Brav, Cabağ, Cambot, Cambolet, Cankat, Çeraşe,  Elbrus, Fetgeriy, Fıtse, Genar, Geraşe, Gujan, Guçıps, Gusar, Guseruk, Guaze, Ğuçe, Hacmaho(Hacmaf), Hajbolet, Hanıko, Jabağı, Jade, Janhot, Jankat, Jıbğa, Kambot, Kanşav, Kasey, Kazbek, Kuday, Labe, Lepş, Maho (Mafe), Mamır, Marzan, Mezay, Mızığa, Mos, Nağam, Naho (Nafe), Nakar, Nalbiy, Nart, Nartan, Nartşav, Narzan, Natırbiy, Nerit, Nesıj, Nesren, Nurbiy, Otar, Pataraz, Peneşu, Perit, Psıj, Pşıkuy,  Pşıkan, Saral, Susran, Savsur, Savsurıko, Soslan, Sosrıko, Şamil, Şavofıj, Şıble, Şumaf(Şumaho), Tanbot, Tambiy, Tepseruk, Thamaf, Vozırmes, Vumarbiy, Yelkan, Yeldar, Yidar, Yinal, Zulkarin, Zurab

Çerkes adlarını yazarken güzel ülkemizde yaşayıp geçtiğimiz dönemlerde yerel değerler ,kültürler ile bakış açısına ve geçmişte kalan bazı saçma uygulamalardan biri olan “yasaklı adlar” ile ilgili sıkıntıyı da dile getirmiş olduk. Farklılıklarımızı zenginliğimiz olduğu bilinci ve yasalarla destekleyerek yaşamak dileğiyle iyi bayramlar.

Bu yazımda değerli arkadaşım Murat Papşu’nun Çerkes Adları Sözlüğü kitabından yararlandım

2002 Çiviyazıları Yayın evi tarafından basılan eserde kapsamlı olarak törenler ve Çerkes adları

mevcuttur.

Yorumlar (5)
Sedat yenişen 2 yıl önce
Anlamı ve güzel yazı isimlerle ilgili anılar varsa onlardanda daha çok bahsedilirse süper olur
Kadir Erkaya 2 yıl önce
Çok güzel yazı.Teşekkürler.
Sinemis 10 ay önce
Jane isminin anlamı nedir acaba
Adige 3 ay önce
JANE : Göz aydınlığı
Uğur İŞGÜZAR 3 ay önce
Çok güzel ve anlamlı bir yazı olmuş.Emeginize sağlık.YASASIN BAĞIMSIZ KAFKASYAM
18°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 20 Haziran 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı