banner151

Çerkes kültürü ile hasbel kader ilgilenmemden dolayı zaman zaman Çerkes kız yada erkek adları

sorulmakta. Bu yazıma da yaşadığımız garip olaylardan biri ile başlamak istedim.

Yanılmıyorsam 1991 yılıydı, o yaz Kabardey Balkar Cumhuriyetinden iki kız arkadaş Türkiye'ye

gezmeye gelmişlerdi. Birinin adı Maze diğeri de Jane idi. Halamın oğlu Rahmetli Hayrullah

abimin eşi de ikinci çocuğuna hamileydi ve kız çocuk beklemekteydiler. Hala kızlarım

misafirlerden Jane’yi çok sevmiş olmalılar ki doğacak yeğenlerinin isminin Jane olmasını çok

istediler. Hatta Jane yazan künyeler ve kolyeler yazdırıp bu adın olması için uğraştilar. Ama o

acı trafik kazası sonucu halamın oğlu vefat etmiş ve bu üzüntü, dünyaya gelecek minik yavrunun

sevincini unutturmuştu.

Sisli bir İzmit akşamında sendikanın yemeğinden çıkmış, Gölcükteki arkadaşını bırakmak için Gölcük'e gitmişti. Aynı akşam bende Manyas tarafına gidiyordum.

Ubıh dilinin son temsilcisi Tevfik Esenç ile görüşecektim. Acı haber Değirmenboğazı köyüne erken saatte ulaştı. Halamın oğlu ve arabayı kullanan arkadaşı vefat etmişti. Gençecik yaşta iki insanımız

trafik terörünün kurbanı olmuş, geride minik bir erkek çocuk ve henüz dünyaya gelmemiş bir kız

çocuğu ile acılı anneleri ve yakınları kalmıştı. Ateş düştüğü yeri değil her yeri yakmıştı.

Gelinimiz ikinci evladını dünyaya getirdi, sağlıklı minik bir kız çocuğu oldu. Sıra Nüfus

İdaresinden nüfus kağıdının çıkartılmasına gelmişti. Nüfusta “Jane” ismi olmaz dediklerinde

orda olmadığım için annesinin ve halalarının neler hissettiklerini bilemem ama “Dane olurmu

dediklerinde nüfus memuru 'taneye yakın olabilir' diyerek “Dane” ismini kabul etmişti.

Bugün Dane çok iyi bir üniversiteyi başarıyla bitirdikten sonra Türkiyenin ilk yüz şirketi içindeki iş

dünyasının dev kuruluşlarından birinde çalışarak ülkesine faydalı bir evlat olarak hizmet

etmekte. Aile yakın tarihte yaşadığı acı olaydan dolayı nüfus idaresinin saçma kararını

mahkemeye taşımamış olsa da hayat devam etmekte idi. Muhtemel bu tatsız olayında

yaşanmasıyla beraber geleneklerimizde uygulanamayan kısımlar olmuştur; şimdi biraz ana

hatlarıyla bunlardan bahsedelim.

Çerkeslerde ad koyma öncesi ve sonrası bazı gelenekler vardır bunlar sırasıyla şunlardır:

Çocuğun önemi: Çerkeslerde çocuğa büyük önem verilir, ailede çocuk doğması büyük mutluluk

sayılırdı. Daha düğün sırasında kadının doğurganlığı, hamileliği ve doğumunun sağlıklı olması

için törenler yapılırdı. 

Hamilelik: Gelin ilk çocuğun doğumuyla gerçek anlamda “kadınlar sınıfına” girerdi. Herkes

anne adayının sağlığına dikkat etmeye başlardı. Kalbini kıracak söz söylemekten kaçınır,

üzüntüden , dertten korunur, onu korkutacak, üzecek konulardan bahsetmezdi. Ebeler tarafından

anne adayına zarar verecek davranışlardan kaçınması, neleri yememesi gerektiği gibi bir çok

kural uygulanırdı. 

Doğum ve doğum sonrası bir çok tören yapılırdı. Bunlardan bazıları hala yaşatılmalı aslında,

erkek çocuk dünyaya geldiğinde onuruna ağaç dikilirdi. Dede tarafından kurban kestirilerek

kutlama yapılırdı. Baba da ayrı yemek düzenlerdi. Bunların dışında da törenler devam ederdi. İlk

yıkanmanın, saçlarının ve tırnaklarının ilk kez kesilmesinin de kendine özgü törenleri ve şarkıları

vardı.

Ad koyulmasında geçerli olabilecek eğilimler söyle sıralanabilir:

Dini adlar koyma, ünlü, saygın kişilerin adlarını koyma, destanlarda ve söylencelerde geçen

adları koyma.

Coğrafi adları koyma, sevilen hayvan ve bitki adları koyma.

Çocuğa ad koyanın mutlaka ona hediye vermesi gerekir. Mevsim uygunsa çocuk için ağaç

dikilir, hali vakti yerinde olan aileler çocukları için ozanlara (besteciler) ninni besteletirdi.

Çocukla ilgili “ilk dişi çıktığında, ilk adımını attığında (Lheteğevuç) ve bunun gibi törenler

düzenlenirdi.

GelelimÇerkes adlarından örneklere;

Kız adları :

Abidat, Agujan, Aminat, Apeas, Asiyat, Aze, Babuh, Badihan, Beramhan, Bezerhan, Blane, Bzedah, Canserey, Cenethan, Çapse, Çebehan, Dahejan, Dahejey, Dahenağo, Dahenef, Dane, Denef, Dıjin, Dışe, Dijan,Dinemis, Dipse, Farizet, Fij, Gişhan, Guaşe, Guaşedahe, Guaşeney(Goşeney), Gugo, Gujan, Gunda, Gupse, Gupsef, Guşef, Hacihan, Haje, Hakutse, Jade, Jan, Jane, Janset, Janserey, Jansuret, Jenet, Kamset,Kanef, Kanitat, Kantat, Karajan, Kuraşın, Kurine, Laşın, Limehan, Madine, Mafe (Maho), Maridet, Marziyet, Maze, Mezağo, Nahdahe, Nalmes, Naptse, Nedahe, Nefın, Nefıtse, Nefiset, Nuriyet, Pahu, Pıjine, Psedahe, Ridade, Sas, Sasfıj, Sashun, Seteney(Setenay), Sine, Sinejan, Sinemis, Sinerit, Sinef, Sipse,  Surethan, Şabe, Şamhat, Şeps, Şhafıtse,şılehan,Şutse,Tavusar,Tığa,Tığamaf,Tığaneps,Tığatsuk,Tığeps, Tıjın, Tijan, Vos, Voseps, Yaşe, Yehin, Zane, Zareme

Erkek adları:

Abrek, Abat (Abate), Adam, Adelbiy, Admir, Aje, Albek, Albrus (Albuz), Alhas, Ançok, Asfar, Aşamez, Baj,

Barasbiy, Batır, Batmız, Bersis, Berslan, Bırsır, Bislan, Brav, Cabağ, Cambot, Cambolet, Cankat, Çeraşe,  Elbrus, Fetgeriy, Fıtse, Genar, Geraşe, Gujan, Guçıps, Gusar, Guseruk, Guaze, Ğuçe, Hacmaho(Hacmaf), Hajbolet, Hanıko, Jabağı, Jade, Janhot, Jankat, Jıbğa, Kambot, Kanşav, Kasey, Kazbek, Kuday, Labe, Lepş, Maho (Mafe), Mamır, Marzan, Mezay, Mızığa, Mos, Nağam, Naho (Nafe), Nakar, Nalbiy, Nart, Nartan, Nartşav, Narzan, Natırbiy, Nerit, Nesıj, Nesren, Nurbiy, Otar, Pataraz, Peneşu, Perit, Psıj, Pşıkuy,  Pşıkan, Saral, Susran, Savsur, Savsurıko, Soslan, Sosrıko, Şamil, Şavofıj, Şıble, Şumaf(Şumaho), Tanbot, Tambiy, Tepseruk, Thamaf, Vozırmes, Vumarbiy, Yelkan, Yeldar, Yidar, Yinal, Zulkarin, Zurab

Çerkes adlarını yazarken güzel ülkemizde yaşayıp geçtiğimiz dönemlerde yerel değerler ,kültürler ile bakış açısına ve geçmişte kalan bazı saçma uygulamalardan biri olan “yasaklı adlar” ile ilgili sıkıntıyı da dile getirmiş olduk. Farklılıklarımızı zenginliğimiz olduğu bilinci ve yasalarla destekleyerek yaşamak dileğiyle iyi bayramlar.

Bu yazımda değerli arkadaşım Murat Papşu’nun Çerkes Adları Sözlüğü kitabından yararlandım

2002 Çiviyazıları Yayın evi tarafından basılan eserde kapsamlı olarak törenler ve Çerkes adları

mevcuttur.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Kadir Erkaya 2019-06-06 01:08:10

Çok güzel yazı.Teşekkürler.

Avatar
Sedat yenişen 2019-06-06 12:15:07

Anlamı ve güzel yazı isimlerle ilgili anılar varsa onlardanda daha çok bahsedilirse süper olur