30.12.2019, 01:55

OSMANLI DİYARI MAKEDONYA, PİRLEPE

Pirlepe Saat Kulesi ve Camisi

Orta Makedonya'nın iki şehri ile gezimize devam ediyoruz. Pirlepe şehri. Pirlepe osmanlı tarafından Balkanlarda kurulmuş bir şehir. Manastır şehrinden, 43 kilometre ve 1 saat süren bir araç yolculuğu ile Pirlepe şehrine ulaşıyoruz. 1018 yılında tahta geçen Bizans İmparatoru Basil II şehre Prilapon ismini veriyor. Şehir Prilapos ve Prilepon olarak adlandırılıyor. Şehrin adı buradan geliyor. Fakat eski kalenin yamacındaki şehir ile bu günkü yeni şehir arasında fark var. Bu günkü şehir Osmanlı tarafından farklı bir yerde, bu günkü noktada bir yeni bir Osmanlı şehri olarak kuruluyor.

Eski Pirlepe
Pirlepe, Makedonya Cumhuriyetinin orta bölgesinde yer alan önemli şehir merkezlerinden biridir. Bugünkü resmi adı Prilep olan şehir, Osmanlı döneminde Pirlepe olarak adlandırılmıştır. Orada yaşayan Türkler arasında da Pirlepe ismi kullanılmaktadır. Şehrin tarihi geçmişi Antik dönemlere kadar dayanır. Pirlepe kasabası 9. yüzyılda Vizigotların, 11. yüzyılda Bulgarların, 14. yüzyılda Sırpların idaresine geçmiştir. Şehrin Türk idaresine geçişi, I. Sultan Murat Hüdâvendigâr döneminde Timurtaş Bey'in tarafından 1382’ de fethedilmiştir.

 

Pirlepe Savaşı 1912
1909 yılında yönetimi ele alan İttihat ve Terakki Osmanlı imparatorluğunu Balkan harbine sokmuştu. Şehir, Balkan Savaş'ından sonra 1 Ağustos 1913'te, Bükreş Anlaşması ile Osmanlı idaresinden çıkmıştır. Beş asırdan fazla Osmanlı Devletinin önemli vilayetlerinden birinin içinde yer alan Pirlepe, Osmanlı kültürünün derin izlerini taşımaktadır. Günümüzde de Pirlepe şehri, Türk kültür ve medeniyetinin derin izlerini muhafaza etmektedir. Şehirde çok az sayıda Türk kalmıştır. Fakat hala Türk halkın yaşadığı köyler vardır. Pirlepe'ye bağlı Kanatlar, Cumalı gibi Türk köylerinde kalabalık bir Türk nüfusu günümüzde de yaşamaktadır.

Makedonların tahrip ettiği Saat Kule Camii
Şehre adım atar atmaz bu mahzun Osmanlı şehrinin görüntüsü yüreklerimizi burkuyor. Merkezde ilk karşımıza çıkan, harap bir Osmanlı camisi oluyor. Bu cami, şehrin çarşı merkezinde ve Saat Kulesinin yanında olması sebebiyle halk arasında Çarşı veya Saat Camii olarak adlandırılıyor. Şu an yıkık ve harbe halinde olan cami, 10 Ağustos 2001 günü, ülkedeki iç karışıklık ve Arnavut U.Ç.K. olayları bahane edilerek, kentteki Hristiyanlar ve Makedon milliyetçileri tarafından, Müslümanların Tetova ve Gostivar’da Kiliselere saldırdıkları söylentileri ve provokasyonları neticesinde talan edilip yakılmıştır.

Pirlepe fatihlerinin tahrip edilen mezarları
Fatih Sultan Mehmet döneminde inşa edilen, şehrin göbeğindeki yaklaşık altı asırlık Osmanlı camisi, yeniden ibadete açılacağı günleri bekliyor. Şehrin Osmanlı kimliğini ortadan kaldırmak için Makedonlarca yok edilemeye çalışılan bu caminin tamiratı için, Makedonya İslam Birliğinin 2006, 2010 ve 2012 yıllarında Kültür ve Turizm Bakanlığı ile üç anlaşma yapılmasına rağmen bir tamirat hala başlamamıştır.

Makedonların talan ettiği Saat Kulesi Camii
Şehrin geçmişine gidersek, Romalılar döneminde surlarla çevrili kale içinde kurulan şehir, tarihte birçok Roma ve Bizans savaşlarına sahne olmuştur. Osmanlı hakimiyeti ile bölgeye iskan edilen Türkler, Roma ve Bizans dönemine ait kale etrafındaki eski yerleşimin birkaç kilometre güneyinde, Türklerin Karasu dedikleri, Cırna Reka vadisinde suyun bol olduğu bir yerde yerleşmiştir. Türklerin burada ilk iskan edildikleri yer "Aşağı Mahalle" olarak adlandırılmaktadır. Şehirde en eski tarihli Aslan Paşa veya Kırık Camii de bu mahallede bulunmaktadır.

Aslan Paşa Camii
Kırık minareli Aslan paşa camisi de harap vaziyettedir ve adı gibi minaresi kırık vaziyettedir. Osmanlının, Pirlepe'de yerleştikleri ilk yerleşim bölgesinde olması sebebiyle, şehirde en erken tarihli cami olduğu düşünülüyor. Caminin inşa kitabesi ve vakfiyesi bulunamadığından, ne inşa tarihi hakkında ne de banisi hakkında fazla bir bilgimiz yoktur. Ancak, yapıda kullanılan malzemeden ve mimari özelliğinden, yapının 15. yüzyıl yapısı olduğu anlaşılmaktadır. Evliya Çelebi, 1661'de Pirlepe'yi ziyaretinde kubbeli tek cami olarak yapıdan övgüyle söz etmektedir. Her halde mimarin gelişmediği o dönemde muhteşemdi, şimdi ise harabe vaziyette.

Metruk Osmanlı Hamamı
Türkler, Hristiyan ahaliyle karışmak istemediklerinden, günümüz Pirlepe'sinin bulunduğu yerde yeni şehir kurmuşlar. Osmanlı döneminde ticari hayatın ve imar faaliyetlerinin bu mahalle etrafında yoğunluk kazanması, kale etrafındaki Hıristiyan halkın da zamanla buraya taşınmasına sebep olmuştur. Hızla gelişen bu mahallenin etrafında 1468'de "Hacı Ubeyd", 1481'de "Ali Bey" ve 1528'de sekiz Türk mahallesinin ilavesiyle bugünkü şehir dokusu ortaya çıkmıştır. Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesinde, şehrin bir kalesi ve 10 mahalleye ismini veren birer camiden söz etmektedir.

Kurşunlu Han'ın Doğu Duvarı
Pirlepe'de vakıf kayıtlarında ismi geçen 1-Ak Mescit, 2-Ali Mescidi, 3-Bayraklı Camii, 4-Debbahâne Camii, 5-Fatih Sultan Mehmet Camii, 6-Hacı Seyyid ve Şuayb Camii, 7-Hamza Bey Camii, 8-Husam Dede Camii, 9-Osman Camii, 10-Nasuh Dede Mescidi ve 11-Leran Mescidi gibi yapılar, geçmişte bu şehrin büyük bir Osmanlı yerleşim merkezi olduğunu gösteriyor.

Metruk Osmanlı Hamamı
Fakat bu sayılan 11 cami ve mescit, değil bu güne ulaşmak, çoğunun yerleri bile tespit edilememiştir. Bunun yanında vakıf kayıtlarında ismi geçen Hacı Mehmet Bey Medresesi, Cevher Sultan Mektebi, hamamı ve türbesi, Evrenos Gazi Hamamı, köprüsü ve Kamûsu'l-Alam'da belirtilen üç tekke ve benzeri tarihi Osmanlı yapılardan hiçbir iz yoktur. Demek ki zamanla depremde yıkıldılar, sonra zamanla yok olup gittiler.

Osmanlı Dönemi Pirlepe
Bu şehir merkezi, çarşısıyla, pazarıyla ve ev mimarisi örnekleriyle, Osmanlı şehir dokusunu kısmen de olsa günümüze kadar muhafaza etmektedir. Kale etrafındaki, Orta Çağ şehri tamamen terk edilmiştir. Şehirdeki tarihi kültür mirasını incelediğimizde Roma, Bizans ve Türk-Osmanlı dönemlerine ait üç farklı medeniyetin şehir sokaklarında gezerken görebiliyorsunuz.

Pirlepe Saat Kulesi ve Camii
Osmanlı idaresi döneminde şehirde dini, sosyal, eğitim, ticari ve askeri amaçlı bir çok yapı inşa edilmiştir. Kamusu'l-Alam adlı kaynakta, şehre 10 cami, 5 medrese, 3 tekke ve 2 hamam bulunduğu belirtilmiştir. Tapu Kadastro ve Başbakanlık Osmanlı arşiv belgelerinde 17 cami ve mescit, 3 tekke, 4 medrese, 1 mektep, 2 hamam, 2 han, 1 saat kulesi, 1 çeşme, 1 türbe, 1 köprü ve 1 gureba hastanesi gibi yapıların kaydı geçmektedir 8. Pirlepe'de vakıf kayıtlarından inşa edildiğini öğrendiğimiz 17 cami ve mescitten günümüzde sadece Çarşı - Saat Camii ve Kırık Cami olarak adlandırılan Aslan Paşa Camii ayakta kalabilmiştir.

Makedonlarca yıkılan Kurşunlu Han'ın Doğu Duvarı
Yakın zamana kadar günümüze ulaşan, Orta Caminin 1988 yılında yıkıldığı biliniyor. Pirlepe'deki Makedon yönetim, Osmanlı kültürüne ait yapılardan ortadan kaldırmak amacıyla, şehir imar planlarını bahane 1988'de yıkılan Orta Camii ve kısmen ayakta kalabilen Kurşunlu Hanı ortadan kaldırarak tarih katliamı yapmıştır.

Pirlepe Saat Kulesi ve Türk Çarşısı
Önemli bir Osmanlı eseri, şehrin disembowelment biri de, Osmanlı saat kulesi. Baktığımız zaman yine içimiz burkuluyor, tepesine haçı dikmişler. Bu Saat Kulesi şehir merkezinde Çarşı-Saat Camii'nin yanında bulunmaktadır. Kitabesinden 1841 yılında yapılığı yazıyor. 1863 yılında onarım geçiriyor. Altıgen mimaride yapılmış, 39 metre yüksekliğinde, bir kule. Pirlepe şehrinin Belediye Meclisi kararıyla 1992 yılında Saat Kulesinin üzerine haç takılmıştır. Makedonya Hükumetinin Saat Kulesindeki bu haçın kaldırılması ile ilgili karar almasına rağmen, bugüne kadar herhangi bir işlem yapılmamıştır

Marko Kuleleri
Pirlepe, büyük Pelagonya vadisinin bölümü olan Pirlepe ovasının doğusunda bulunuyor. Kuzeyde Marko Kuleleri ve güneyde Seleçka Dağı arasında yer almaktadır. Pirlepede birçok yol kesişmesi, şehri uygun coğrafi ve trafik açısından ulaşımı kolay bir duruma getirmiştir. Bu yollar vasıtasıyla Makedonya Cumhuriyetinin batı kesimi Povardarye ve Doğu Makedonya ile ulaşım halinde. Bu arada şehir içinden Manastır ve Köprülü ile Üsküp’ü bağlayan demir yolu hattı var.

Archangel Manastırı
Şehrin Osmanlı dışında diğer medeniyetlerin kültür mirasına gelince, Kral Marko tarafından inşa ettirilen, Marko Kuleleri ve altındaki St. Arhangel Mihail manastırı bulunuyor. Kale Balkanların en güçlü ve en çok savaş gören büyük beş kale arasında yer alıyor. Bu kale burçları 1953 yılında kültür anıtı ilan edildi ve günümüzde şehrin sembollerinden biridir.

Holy Metamorphosis Kilisesi

Kalenin altındaki, Archangel Manastırı’na ait kilisenin sütunlarında yer alan bir kitabede Pirlepe Piskoposu Andrea’nın, 996 yılında öldüğünden bahsedilir ki bu bilinen en eski Slavca levha dır. 12. yy yapılan manastırda, başrahip simaları, hükümdarlar portreleri ve vaftiz yerini konu eden fresklerin kalıntılar bulunuyor. Şehir için yakın mesafe ile iki killer bulunuyor, Holly Annunciation ve Holy Metamorphosis kiliseleri. Slav evi tarzında düzenlenmiş yapısı ile bir restoran olan Macedonian House turistlerin uğrak mekanı.
 

Macedonian House
Osmanlılar tarafından kurulan Pirlepe şehir ile ilgili yazımız burada sona eriyor. Bana soru sormak isteyen arkadaşlar, https://www.facebook.com/behlul.metin.41 adresinden ulaşabilirler.

Karpalak Anıtı

Yorumlar (0)
12°
kapalı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Ümraniye 29 41
9. Tuzlaspor 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 29 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 29 47
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Burnley 31 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 13 Nisan 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı