10.01.2021, 00:02

Zihnimizin Derinlikleri: Fal, Burç ve Bilim

İnsanoğlu türünün ilginç özelliklerinden bahsetmekten hiç bıkmıyorum çünkü son bir yıldır en çok fark ettiğim şeylerden birisi, kendi türümüzü hiç tanımamamız oldu. Dalga geçmiyorum, kendimiz hakkında en ufak bir fikrimiz bile yok. Okulda onca canlıyı, onca varlığı okurken kendi psikolojimizde var olan ve çoğu kişiyi bazı şeyleri anlamlandırmaya yöneltebilecek bu özel bilgileri gerçekten bilmiyoruz. Evet, derslerimizde vücut sistemlerini ve onların özelliklerini öğreniyoruz ama psikoloji ile ilgili neredeyse hiçbir bilgiye sahip olamıyoruz.

İlginçtir ki, uzun yıllar boyu psikoloji hiçbir şekilde ilgimi çekmemişti. Nedendir bilmem, daha çok hep anatomiye, antropolojiye yakın durup, psikolojiyi kendimden uzaklaştırmıştım. Bu yıl çok büyük bir hata yaptığımın farkına vardığımda psikolojinin büyük havuzuna ilk adımımı atmış oldum. İnsan yapısı öyle ilginç ki, kendimde varlığından hiç haberdar olmadığım duyguların, hislerin varlığını onların ne olduklarını öğrendikçe hissetmeye başladım. Bunu sanırım çocukları ele alarak açıklayabilirim.

Bir çocuk içerisinde doğduğu ülkenin dilini konuşmaya başlar, ama onun inceliklerini, özelliklerini bilmez. Sıfatlar, zamirler kullanır, fakat tam olarak neyi nasıl kullandığını, kullandığı terimlerin ve kelimelerin kurallarını bilmez. Ne zaman ki okula başlar, o zaman sıfatın aslında tam olarak ne olduğunu görür ve artık sıfatın kullanımını bilerek onu kullanmaya devam eder. Psikoloji de böyle bir giriş yaptı hayatıma. Kendi zihnimde var olan pek çok şeyin farkına varmamı sağlayan bu bilim dalını sizler ile birlikte öğrenmeye ve incelemeye devam ediyorum.

Bugün inceleyeceğimiz ve irdeleyeceğimiz konumuz Forer ve beklenti etkileri olacak.
Burçlara ya da fala inanır mısınız? Açıkça söylemek gerekirse ben astrolojiye inanmıyorum ve psikolojideki bu iki etki de bunun en büyük sebeplerinden biri. Öncelikle söylemem gerekiyor ki, istediğiniz her şeye inanabilir, onunla hayatınızı geçirebilirsiniz. Benim burada yapmaya çalıştığım şey düşüncelerinizin saçmalıktan ibaret olduğunu söylemek veya sizi yargılamak değil. Siz nasıl savunduğunuz gerçekleri ve onun nedenlerini insanlara anlatıyorsanız, ben de aynı şeyi bilimsel gerçeklikler ile yapıyorum. Bu konuda anlaştığımıza göre artık bu iki etkiyi anlatmaya geçiyorum.

Astrolojinin temelini dayandırabileceği hiçbir bilimsel varlık olmamasıyla birlikte pek çok insanın fallarda ve burçlarda kendisine uyan bir şeyler olduğunu, onların gerçek olduğunu savunduğunu pek çok kez görmüşsünüzdür. Madem astrolojinin bir temeli yok, bu kadar insanın inandığı ve ‘gerçek’ olan bilgiler nereden geliyor?

İşte ‘Forer etkisi’ burada görevini yapmaya başlıyor. Fallardaki ve burçlardaki çoğu cümle, aslında pek çok insanın kendisine rahatlıkla uydurabileceği anlatımlardır. Bizzat astroloji kitaplarından alınmış birtakım cümleler ile örnek vermem gerekirse, “Güvenliğiniz, hayatınızdaki temel amaçlarınızdan biri”, “Bazı zamanlar çok dışadönük ve sosyalsiniz, bazı zamanlar ise çok kapalı ve içedönüksünüz”, “Kendinizi eleştirmeye çok açıksınız”, “bazı zamanlarda doğru şeyi yaptığınızdan emin olamıyorsunuz.” gibi şeyler söyleyebilirim. Gördüğünüz üzere burada kendimizde bulabileceğimiz duygular mevcut. Aslında astrologlar hakkımızda hiçbir şey bilmiyorlar ama biz söyledikleri her şeyi kişisel olarak algıladığımız, onları toplumsal olarak değerlendirmediğimiz için söyledikleri şeylerin doğruluğuna inanıyoruz.

Astrologların kullandığı yüzeysel cümleler ve yöntemler, 1940’lı yıllarda psikolog Bertram Forer’in dikkatini çekmiş ve bu onu öğrencileri üzerinde bir test yapmaya itmiş. Her öğrencisine bir kişilik testi veren Forer, onlara her birinin sınavdan aldıkları puana göre özel bir kişilik analizi hazırladığını, bu analizlerin onlara ne kadar uyduklarını işaretlemelerini söylemiş. Yalnız bu analizler kişiye özel değilmiş. Her testte aynı cümlelerin yazılı olduğu gerçeği, öğrencilerden gizli tutulan bir şey olmasına rağmen bize gerçekleri gösteren büyük bir deneyin sonucu olmuştur.

Analizde 13 madde yazılıydı ve bu maddelerin içerisinde sizinle yukarıda paylaştığım cümleler de vardı. Öğrenciler bu analizleri sıfırdan beşe kadar (5 kesinlikle uygun demek) kendilerine ne kadar uyduğunu işaretlediler ve sonuç ortaya çıktı. Öğrenciler kendi analizlerine ortalama olarak 4.26 puan vermişlerdi. Bunun çok yüksek bir rakam olduğunu belirtmek isterim. Daha sonradan onlara tüm kağıtlarda yazanların aynı olduğu söylendi ve deney sonuçlanmış oldu.

İşte karşınızda Forer etkisi. Herkesin burç yorumlarını kendisine uydurmasının tek nedenini gözler önüne seriyor. Yazılanlar o kadar yüzeysel bilgiler ki, herkesin kendisinde, hayatında yer ediniyorlar. Bu şekilde de karşımızdaki kişinin bizim ile ilgili bilgileri bildiğini düşünmemizi sağlıyorlar.

Bir falcıya gittiğinizi düşünün. Size aileniz ile kavga edeceğinizi, biriyle büyük bir aşk yaşayacağınızı ve işlerinizde başarılı olmaya başlayacağınızı söylemiş olsun. O falcının kapısından sokağa adımınızı attığınız andan itibaren etrafınıza daha flörtöz bir şekilde yaklaşmaya, ailenizden uzaklaşmaya ve onlara sinir duymaya, işinizi çok daha büyük bir şevk ile yapmaya başlayacaksınız. Bu duruma da ‘Beklenti Etkisi’ deniyor. Yani zihniniz yaşayacağınızı düşündüğü şeylere sizi siz fark etmeden hazırlıyor ve duygularınızı onlara göre yönetiyor. Bu sayede de ailenizle kavga edeceğinizi öğrendiğinizde onların her sözünde bir anlam aramaya çalışıyorsunuz ve eninde sonunda o kavga veya olay gerçekleşiyor. Bu olayı siz kendiniz yaratmış olsanız bile falcının dediklerinin gerçekten doğru olduğunu düşünüyorsunuz ve bu sayede onların ünü ve sözde başarısı hiç azalmıyor.

İstediğiniz şeye inanmak sizin seçiminiz fakat ben her zaman bilimin yanında duracağım.

Yorumlar (2)
Nil 3 hafta önce
Bir arkadasim sagolsun benimle bu yaziyi paylasti cok hosuma gitti basarilarinin devamini dilerim :)
Yağmur 2 hafta önce
Çok teşekkür ederim. Beğenmenize çok sevindim
kapalı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. Man City 19 41
2. M. United 20 40
3. Leicester City 20 39
4. West Ham 20 35
5. Liverpool 19 34
6. Tottenham 18 33
7. Everton 18 33
8. Chelsea 20 30
9. Arsenal 20 30
10. Aston Villa 18 29
11. Southampton 19 29
12. Leeds United 19 26
13. Wolverhampton 20 23
14. Crystal Palace 20 23
15. Burnley 19 22
16. Newcastle 20 19
17. Brighton 20 18
18. Fulham 19 13
19. West Bromwich 20 11
20. Sheffield United 20 8
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 28 Ocak 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı